نظر به اینکه در آخرین نوشته شما ، نامی از اینجانب در ارتباط با نوشته کامران وفا، محمود حسابی برده شده است لازم می دانم به نکات زیر اشاره کنم، نه از برای توضیح خدمت جنابعالی که از اهل فن هستید، بل برای مخاطبان وبلاگ شما.
۱- نمی خواهم برای توضیح و توجیه عملکرد علمی ایشان، به نظریه های پوپر، لاکاتوش، کوهن و فیرابند در باب تحقیقات علمی و متودولوژی آنها پناه ببرم. بلکه می خواهم آن را که در عمل در علم اتفاق می افتد را بیان کنم. اگر به لیست برندگان جوایز نوبل فیزیک نظری [که شاید معروفترینشان برای عوام واینبرگ، گرالد توفت، عبدالسلام، بور و آینشتاین باشند] و یا حتی به نام تئوری پردازان بزرگ علمی در فیزیک نظری که شاید "ادوارد ویتن" یکی از برجستگانشان باشد، نظری کنیم در می یابیم یک فرضیه زمانی به یک دستاورد علمی تبدیل می شود که فرآیندهای زیر را بپیماید
الف) بیان فرضیه که می تواند در یک مجله چاپ شود.
ب) مورد ارجاع واقع شدن که ممکن است دیر یا زود انجام شود از همان سال تا ۳۰ سال بعد هم در تاریخ اتفاق افتاده است.
ج) از جانب خواص مورد استفاده قرار گیرد تا به نوعی پارادایم شود.
د) این نظریه وارد کلاسیک های علمی که ساده ترینشان کتب درسی و تکست بوک ها هستند شود.
در مورد مرحوم دکتر حسابی آنچه که به چشم می آید چیزی حدود ۱۰ مقاله است. من قبل از نوشتن متن خود در باره ایشان و کامران وفا از این ۱۰ مقاله ۴ تا را دنیال کردم. معروفترین ها که در مجله فیزیکال ریویو، ارگان فیزیک انجمن فیزیک آمریکا، نوشته شده اند در کل بهترینشان چیزی در حدود ۵ یا ۸ ارجاع دارد.(دو مقاله از دکتر حسابی، به تعداد ارجاعات دقت کنید)
حال باید پرسید در قرن بیستم که هر تئوری و یا پارادایم زمان، در نظری ترین و مجردترین حالت، حداقل ۵۰۰ ارجاع دارد. چگونه می شود یک تئوری پرداز برجسته مقاله هایش فاقد ارجاع باشند، و از قضا این نوشته ها به عنوان یک تئوری که دنیا را تکان داده اند در نظر گرفته شود؟ این را هم گفته باشم ارجاعات تا به ۷۰۰۰ هم می رسد.
۲) در مورد اینکه به کرات گفته می شود ایشان شاگرد آینشتاین هستند و حتی این اشتیاق به اندازه ای است که عکس "کورت گودل" با آینشتاین به عنوان عکس ایشان جا زده می شود، باید گفت موسسه تحقیقات عالی پرینستون یک دانشگاه به معنای کلاسیک نیست. تحصیلات در آنجا به معنای ترم و پای تابلو رفتن و مدرک گرفتن نیست. هر فرد استاد یک یا چند دستیار دارد و با آنها مقاله می نویسد. در آن سال ها آینشتاین چند دستیار معروف داشت:
"پروفسور بارگمان"، "پروفسور برگمن"، "پروفسور لئوپولد اینفلد"،"پروفسور ناتان روزن"،"پروفسور بوریس پودولسکی"در پاره ای از موارد هم "پروفسور دیوید بوهم" و "پروفسور آبراهام پایس" . با تمام این افراد آینشتاین مقاله و یا کتاب و بحث های طولانی ثبت شده دارد. مقاله مشترک ایشان با آینشتاین کجاست؟
انجام یک سمینار در یک موسسه تحقیقاتی، با شاگردی و تحصیل در آنجا از اساس متفاوت است.
۳) نوشته حقیر در باب استاد وفا و مرحوم حسابی در این دو هفته به شدت بازتاب پیدا کرد. هنگامی که به نظرات در سایت های مختلف رجوع کردم دریافتم مردم ایران ایشان را بیشتر یک دانشمند و نابغه علمی می دانند نه یک زیر-بنا ساز علمی. به بیان دیگر مردم به شدت این امر که ایشان یک نابغه اول در فیزیک بودند را پذیرفته اند. در حالی که به نظر من اگر باید ارزشی برای ایشان قائل شد همانا نقش ایشان در ساخت مراکز و ارگان های علمی است. اگر ایشان به این عنوان شناخته شوند مادامی که دانشگاه تهران، هواشناسی و چندین نهاد دیگر بر پاست، هرگز نمی توان ایشان را نادیده گرفت.
۴) توصیه می کنم اگر فرصت داشتید به اسناد محاکمه مرحوم دکتر محمد مصدق در دادگاه نظامی و یا شرح دفاعیات وکیل ایشان مرحوم سرهنگ جلیل بزرگمهر، رجوع کنید. مطالب جالب و تکان دهنده ای آنجا می یابید. همیشه مرحوم حسابی و مرحوم حسین مکی من را یاد یکدیگر می انداختند. شاید چون هر دو کراوات داشتند!!!
۵) نوشته اینجانب در مورد استاد وفا، هرگز مقایسه بین دو فرد که در دو رشته متفاوت تحصیل کرده اند نبود. بالکه بیان این پرسش بود اگر نیاز به قهرمان داریم، چرا از افرادی اسم نمی آوریم که عالم و آدم آنها را قهرمان می دانند؟ چرا دوست داریم قهرمان سازی کاذب کنیم؟ من یقین دارم اگر دکتر حسابی زنده بود، مقابل این دادار دودور ها به شدت واکنش نشان می داد. حتی تخطئه می کرد. هر چند که من هم معتقد هستم "بیچاره مردمی که نیاز به قهرمان دارند".
۶) اینجانب معتقد هستم شرط اولیه پیشرفت علمی، ایجاد اخلاقیات علمی است. مطالبی که در مورد مرحوم حسابی گفته می شود، صرف نظر از اینکه نوعی توهین غیر ظریف به شعور مخاطب است، به شدت با معیارها و مترهای علمی فاصله دارد. نوعی تقلب علمی محسوب می شود. اینجانب اعتقاد دارم اگر هدف از این گونه بحث ها، ترغیب دانش آموزان و دانشجویان به علم و دانش است، ما یک دو جین آدم معروف و انصافا صاحب سبک داریم.
نیما ارکانی حامد، کامران وفا، لطفی زاده، مسعود چایچیان، مهران کاردر، رضا جوان، حسین نصر ... همه افرادی هستند که اسم آنها به نوعی در جهان و شاخه علمی شان دارای بار و وزن است. نمی دانم چرا نباید برای ترقیب دانش آموزان دبیرستانی، عکس و یک بیوگرافی مختصر از استاد وفا پشت کتب فیزیک دبیرستان چاپ شود؟
۷) در پایان اقرار می کنم، اگر نوشته من فقط برای یک نفر مفید بوده، او را به فکر وادار کرده باشد، خود تحقیق کرده باشد و دریافته باشد حقیقت چیست، اینجانب به هدف خود از طرح چنین مطلب پر جنجال و اعصاب خرد کنی، رسیده ام.
گویند در شهری عارفی بود کاملا معمول. نه از روی آب می توانست عبور کند و نه پرواز کند. روزی عده ای شاگردان قدیمی، جلوی مردی را گرفتند و گفتند استاد ما پرواز می کند، طی طریق می کند و ...
مرد حیرت زده نزد استاد رفت که : ای شیخ شاگردانت چنین می گویند. و هاکذا
استاد گفت: ای مرد، شما جدی نگیرید
مرد نزد شاگردان بازگشت و گفت استادتان چنین می گوید که : من اینکاره نیم.
شاگردان بانگ بر آوردند: استاد شکر خورده، استاد به گور پدر خود خندیده است
با تقدیم احترام
روشت: آقای سعید حنایی کاشانی، مدرس فلسفه دانشگاه شهید بهشتی
