ابدیّت

هرگاه فیلمی ساخته شود مانند فیلم ۳۰۰،هرگاه نام خلیج فارس به خلیج عربی تغییر کند،هرگاه ادعای کشورهای عربی در ارتباط با جزایر ایرانی سه گانه تشدید شود و هرگاه... سیل تلاش برای جمع کردن امضا فزونی می گیرد.گویی همه به رگ غیرتشان بر می خورد.بدون تعارف باید بگویم به رگ غیرت همه بر می خورد.حتی آنانی که آشغال و زباله خود را بدون کوچکترین دغدغه و شرمساری در خیابان،کوه و جنگل می اندازند و یا آنانی که به آسانی برای تفریح و تمرین نشانه گیری،لامپ های تیرهای چراغ برق را با تیر کمان نشانه می گیرند ناگهان ایرانی می شوند.آنانی که در آنور دنیا از سادگی و اخلاق خوب فروشنده مغازه ها سوء استفاده می کنند و لباسی را به بهانه آنکه باید بیشتر در موردش فکر کنند به صورت بیعانه از مغازه دار تحویل می گیرند و پس از استفاده از آن یکبار در یک مهمانی،در حالی که از شمایل لباس پیداست مورد استفاده قرار گرفته است،به مغازه دار پس می دهند و به آسانی و به دروغ می گویند "بیشتر که در مورد لباس فکر کردم،دیدم به سلیقه ام نمی خورد"،حال آنکه در یک مهمانی شب از آن لباس استفاده کرده است.آنانی که بدون اطلاع از اینکه فلان موال فرودگاه سکه ای است،با استفاده از نیمه باز بودن درب وارد می شوند و وقتی در مستراح گیر می افتند و وقتی شهره خاص و عام می شوند و گندش در می آید که ایرانی هستند،آنانی که با مدرک جعلی و دست ساز تقاضای تحصیل در یک دانشگاه اروپایی را می کنند و زمانی که معلوم می شود که مدارک آنان جعلی است و کار را برای دیگرانی که از ایران مایل به شرکت در آن دانشگاه هستند،دشوار می سازند و آنانی که ... همه زیر این بیانیه را امضا می کنند.

آنانی که از صبح تا شب کاری جز دروغ گفتن به همزبانان خود،پشت پا زدن به دیگران برای پیشرفت،بازی با آبروی دیگر همزبانان خود،تهمت زدن،فضولی کردن،غیبت کردن،و... کاری دیگر ندارند آنان هم زیر این بیانیه را امضا می کنند.

خلاصه همه آنانی که زندگی روزمره شان فقط در دودوزه بازی و غرق ساختن دیگر همزبانان و هموطنان می گذرد(چه در داخل و چه در خارج) همه و همه سر به زنگها ایرانی اصیل و دو آتشه می شوند،حال آنکه ثانیه ای فکر کردن در مورد اینکه فلان بابا ممکن است در فلان و یا بهمان کشور خارجی زندگی کند و ممکن است مدتی نماینده نام ایرانی باشد مو را بر تن هر آدم نجیب و اصیلی راست می گرداند،او متن بیانیه را می نویسد و از دیگرانی که ممکن است بهتر و یا بدتر از او باشند می خواهد زیر متن آن بیانیه را امضا کند.

زمانی که هر کدام از این حضرات را به کناری می کشی،که داداش گندش رو در آوردی،یا داری می خوری یا داری پس می دی و یا داری مزخرف می گی و یا در مکان های عمومی از خود صدای نابهنجار خارج می کنی و یا در کوجه بن بست فلان پایتخت اروپایی قضای حاجت می کنی و یا صبح ها کله سحر صورتت را در بیده می شوری،طرف زبان به سخن می گشاید؛از کورش می گوید،از اینکه به ایران حمله شده است،تمام کتابخانه ها در آتش سوخته است،از اینکه فلان فرش موجود در فلان قصر چهار قاچ شده است،شکوه می کند.طرف می گوید که ایرانی ها اولین کسی بودند که منشور جهانی حقوق بشر را منتشر کردند،حال آنکه همین بابا به خودم می گفت:"از وقتی زنم رو میزنم،مثل سگ از من می ترسد"...

هر وقت با چنین بیانیه هایی مواجه می شوم و تب و تاب ملت رو برای امضاء کردن می بینم بیشتر و بیشتر از خودم می پرسم که ظاهر امر این را می رساند که مردم معنای وطن را می فهمند،اما وطن مانند خانه خالی است،خانه که بدون مبل و صندلی و یخچال و ... که خانه نیست،وطن هم بدون هموطن،به اندازه دانه ارزنی هم نمی ارزد،در تمام داستانهای عجیب و غریب و افسانه هایی که ما از این تمدن جند هزار ساله یاد می کنیم،از انسانهایی نام می بریم،یعنی به عبارت دیگر نمی گوییم ما البرز را داشتیم،هزاران سال است که ما البرز را داشتیم،بلکه دوست داریم خودمان را به چند آدم کله گنده و صاحب نام،منگنه کنیم،حال پرسشی که مرا با دیدن این تب و تاب امضاء جمع کردن به خود مشغول می دارد این است که:هموطن کجاست؟معنای هموطن چیست؟

آیا آنانی که در طی روز باره و بارها مورد آزار و اذیت قرار می دهیم،آنانی که بارها مورد جوک و تمسخر ما قرار می گیرند،آنانی که با افتخار در موردشان می گوییم "انسان یا باید خر خوبی باشد و یا خر سوار خوبی"،آنانی که با انواع خط کشی ها مشمول نام های اقلیت قرار می گیرند،آنانی که حقشان را می دزدیم،در موردشان بد حرف می زنینم،... هموطن نیستند؟

از نظر من تکلیف خلیج فارس از قدیم مشخص بوده،کافی است فیلم "دکتر سترنجلاو" اثر کوبریک را نگاه کنید تا ببینید اسم درست این آب بین المللی چه بوده؟(مشت نمونه خروار)،اما ای کاش یک بار افراد یک پتیشن تهیه می کردند و در آن شرف،اخلاق،انسانیت،مدارا،ادب اجتماعی،... را  مورد امضا قرار می دادند.

پ.ن:بارها از خودم می پرسم در این سرزمین چند هزار ساله،که افراد در حین دعوا و عصبانیت از فحش ناموسی خواهر و مادر شروع می کنند،اگر مانند بعضی کشورها آزادی حمل اسلحه وجود داشت چه می شد؟

پ.ن:بد نیست نگاهی هم به نوشته ما قبل این نوشته بکنید تا ببینید نظر دیگران که با ما بودند در مورد ما چیست؟(نظر دزد(انگلستان) در مورد صاحب خانه چیست؟ای کاش نظر این دزد را در مورد خودمان با نظر همین دزد در مورد مردم هندوستان مقایسه می کردیم).زیرا دزدان حرفه ای،مدتها حال و احوالات صاحب خانه را زیر نظر می گیرند،از این رو اگرچه دزد هستند اما نظر آنها قابل استناد است.

تا با این بینش نرسیم که ما(تمام افرادی که شناسنامه ایرانی دارند)مشتی بدبخت هستیم که در یک کشتی ترک خورده در وسط بحری طوفانی،در سرنوشت به یکدیگر گره خورده ایم خلیج فارس،همان خلیج عربی است.

سر ریدر بولارد(سفیر انگلیس در تهران) در باب ایرانی ها چنین می گوید:

"...جمعی نادرست و سخن چین و بی انضباط و وحدت ناپذیر و بی برنامه.."*

سر فرانسیس شپرد نماینده بریتانیا در جریان ملی شدن نفت در ایران:

"....[ایرانیان] آمیزه ای از کاهلی،حقه بازی و سوء ظن..."**

 

*سند محرمانه شماره FO 371/52670  مورخ ۱۵ مارس ۱۹۴۶

**سند محرمانه شماره FO 371/91464 مورخ ۲ اکتبر سال ۱۹۵۱

 

در این دیالوگ صحبت بین یک دختر و پسر است و یکی در میان تا پایان متن صحبت می کنند:

"...

-*پسر:خیلی دوست داشتم شما را ببینم

-دختر:منم خیلی تغریف شما را شندیم از ...

*-راستی من هنر می خونم،اما علایق خیلی زیادی دارم.مثلا به فیلم علاقه دارم،ادبیات،موسیقی،گاهی هم فلسفه،یعنی می تونم بگم یک جفتکی هم به پست مدرنیسم می زنم...

-خیلی جالبه،منم از این چیزا خیلی خوشم میاد،شما شعر هم دوست دارید؟

*-خیلی،البته مدتهاست که شعر می نویسم برای دل خودم.

-برام خیلی جالبه،ما خیلی شبیه به هم فکر می کنیم.میشه برام از شعرهاتون بخونید

*-آه ای زن،بدن عریانت مرا به کویی می برد؛خرابم می سازد.زمانی که بکارتت را با ناله فریاد میزنی؛

آه من چه سرگشته ام زمانی که از قله پستانهایت بالا می روم و زمانی که در دره ات جا خوش می کنم

ـوای چقدر زیبا بود شعرتون

*-راستش من در حال عصیان هستم و فقط در این قالب می توانم فرهیختگی که تاب تحملش رو ندارم  رو فریاد زنم.

ـخیلی فوق العاده هستی.

*-تو به سینما علاقه داری؟

-بله؛راستش من عاشق سینما هستم.من سینمای مخاطب خاص دوست دارم.فرض کن فیلم هایی مثل آمریکن پای،خیلی من رو تحت تأثیر قرار می ده.

*-فوق العاده است.منم عاشق مخاطب خاصم.عاشق قاتلین بالفطره هستم،دورز،وای آنتونیونی،خیلی فرم اروتیک در فیلم هاش خوب رعایت شده.فیلم اروسش زیباست،آنتونیونی بدن زن رو خوب فریاد می زنه.و البته تینتو براس هم شاهکاره و همچنین فیلم کالیگولاش و همینطور سالو پازولینی،البته من فیلم باز درجه یک نیستم.فقط ۲۰۰۰ تا دی.وی.دی دارم

ـراستش من نمی شناسم،اما از کنار خیابون سعی می کنم تهیه کنم.می شه اسم فیلماش رو به من هم بگید؟

*-من دوست دارم چیزهایی رو ببینم که بقیه نمی بینند.در مورد موسیقی هم اینجوریه،فرض کن پینک فلوید،آزی اوزبورن،متالیکا،آناتما،دوم متال،البته از فرهاد و سیاوش قمیشی هم خوشم میاد.مودم که بده زیاد گوش می دم.

-وای شما چه آدم خاصی هستید.

*-آدم زمانی خاص هست که از تمام قید و بندها و حصار ها رها باشه،سعی کن تجربش کنی،باید آزاد باشی،فروید می گه اگه آزاد نباشی،عقده ادیپ تو رو از پا در می یاره،من از وقتی از همه چیز عبور کردم زندگی رو کشف کردم.این بزرگترین شانس یک مرده.البته باید همه اینجوری باشند.سعی کن روشنفکر باشی.

-خیلی قشنگ حرف می زنی.

-*برنامت چیه برای امروز؟

-من یواش یواش باید برم

*-من پدر و مادرم سفر هستند.دوست داری بیای اتاقم رو ببینی؟

-وای،آره،خیلی دوست دارم.

*-پس خیلی خوبه،بیا بریم منزلمون

-منزلتون؟

*مگه نمی خواستی اتاقم رو ببینی؟

-آره،اما متوجه منظورتون نمی شم؟

*-من قصد بدی ندارم،فقط دوست دارم اتاقم رو بهت نشون بدم.خواهش می کنم.من خیلی احتیاج دارم اتاقم رو به کسی نشون بدم.می تونم چند تا دی.وی.دی هم بهت بدم.البته من آدم راحتی هستم اهل تعارف نیستم.اما دوست دارم حتما بیای.

-راستش من باید فکر کنم

*-یواش یواش دارم عصبانی می شم.یعنی به من اطمینان نداری،این همه راجه به علایقم صحبت کردم تا بدونی من با بقیه فرق دارم.از سن تو این کارها بعیده،مگه اصلا چه کاره هستی؟

-باشه،فقط به این خاطر که تویی،تو خیلی با بقیه فرق داری،آدم با سوادی هستی...."

 

برای مجسمه ساز هنرمند و پزشک قلابی؛ع.د(مردی که خوب مجسمه می ساخت اما...)همراه با هجو

مردی که زیاد می دانست،اما در همین چارچوبه جهان سومی خود را مسخره کرده بود

مردی که هنوز کالیکاتورهایی را که از من کشیده بود با دقت حفظ می کنم

مردی که معتقد بود برای آنکه تصویر من فکاهی شود باید بالا تنه در قالب رسمی و تشریفاتی باشد و پائین تنه در هیأت شلوار پیژامه ای که پاچه هایش در جوراب ها جمع شده اند.

دردناک است

لطفا به تابلوی زیر با دقت نگاه کنید:

"...مایه داره،خر مایه است،پولداره،انده مایه است،خر پوله،فوفوله،سوسوله،شمال شهریه،بالای شهریه،سیتیزینه،خارج زندگی می کنه،خارجه زندگی می کنه،گیریم کارت داره،گیرین کارت داره،گرین کارد داره،ماشین آخرین مدل،ویلا،خونه ویلایی داره،ازدواج مصلحتی می کنیم،من عشق خارج ام،من اینجا حیف میشم،مصلحتی ازدواج می کنیم،دوستم داره از خارج میاد می خوام خودم رو آویزونش کنم،طرف از من آویزونه،خودش رو به من انداخته،می خوام بدوشمش،طرف داره از خارج میاد حتما اپنه،طرف تازه طلاق گرفته داره میاد می خوام ببرمش شمال،تو خارج شرکت داره،استاد دانشگاهه،همسایشمون می گفت اونجا همه عاشقش هستند،می خوام پردم رو بدوزم،می گند از زن آفتاب مهتاب ندیده خوشش می یاد...

...شوته،تعطیله،شاسه،شاس می زنه،،شاسکوله،اسش کردیم،دودرش کردیم،بچه مثبته،جواده،جواته،دهاتیه،پائین شهریه،خواهرش خیلی گوشته،خرخونه،انده معرفته،خراب رفیقه،رفیق بازه،تو عرق ظرفیتش بالاست،اکس رو ترکونده،ترشیده است،خونه نشینه،رو دست بابا و ننش باد کرده،...

...خونه مجردی،خونمون امروز مکانه،مامان و بابا رفتند سفر،مکانم جوره،ساقی،حش،حشیش،کرک،کک،شیشه،تلخک،سبزک،اکس،متادون،ترامادول،ریتالین،می خوام بترکونم،عشق و حال،خانوم بازی،زنبازی،اوتو زدن،خیابون گردی،دفترم تو شرکت خالیه،بر و بچس،بر و بچز،دنبال پایه هستم،زنم امروز دیر میاد خونه،زنم سفره،شوهرم با من کاری نداره،سرش به کاره خودشه،طرف اپن مایندده،روشنفکره،تیریپش اسپرته،عجب گوشتیه،عجب ک...،عجب هولویی است،عجب غوشتیه،برای من نمی خوای کادوی تولد بخری؟طرف لارج است،دستش راحت میره به جیبش،من هر وقت باهاش می خوابم به همسایمون فکر می کنم،بازوهاش کلفته،جلو بندیش آباده،خیلی وحشیه،چشماش یه جوریه،چند بار باهاش تیریپ رفتی؟چند بار از عقب؟،کف دستی،خودکفام،دستام به ت..،...

...پست مدرنیسم،پست مدرنه،موج نویی است،اپن مایندده،تیریپش روشنفکریه،با شاگرداش می خوابه،زیاد کتاب می خونه،تو حال خودشه،عشق سینما،فیلم باز،فیلم باز حرفه ای،انده نقاشیه،شعراش دیونم می کنه،وقتی می بینمش حشرم می زنه بالا،حشریم می کنه،عشق ما اقلاطونیه،ما زیاد تو مسائل خصوصیمون به هم کار نداریم،اپن مریج هستیم،اپن ریلیشن شیپ هستیم،بهار فصل جفت گیریه،من همیشه با عشقم که هستم موبایلم رو خاموش می کنم،خدا پدر ایرانسل رو بیامرزه،دنبال سوراخ فوریه،می گند وصله،موهاش تا ببخشید باسنش است،دیر حمام میره،به صورتم که نگاه کرد فهمیدم وصله،اهله اک است،درویشه،مثل علی سنتوریه،هنرمنده،نمی دونی چه جری گیتار میزد،من عصیان می کنم و عصیانم را از دور برایت باقی می گذارم،کتاب ترجمه می کنم،امروز سخنرانی دارم،من اولین بار پست مدرنیسم را به ایران آوردم،من اولین بار اسم  اسلاوی ژیژک را به دیگران یاد دادم،من بودم که اولین بار این کتاب را به جامعه کتابخوان معرفی کردم،خونش پاتق اهل اندیشه است آخرش خیلی خوب رقصیدیم،نمی دونی طرف تو کافه تو دوبی چه ویلونی می زد همش سه لاچنگ بود،من چپم،من تنها چپی هستم که سیگار مالبرو می کشم،من برنامه اقتصادی دارم،من لیبرال هستم،من عکس هیتلر رو بالای سرم نصب کردم،...

۱-سرکار خانم شما چه می کنید؟

ام،من فیلم می بینم،کتاب می خونم و شعر می گم و ... ام برای چهل چراغ! مقاله می نویسم...

۲-سرکار خانم فیلمساز در آثار شما شباهت هایی با ... وجود داره

ببینید ام؛من هوشم زیاده بوده و این باعث می شه تحت تأثیر کسی نباشم بلکه جمع بندی دیگران باشم،من از مرز کلاسیک عبور کردم....

۳-من دارم فرانسه می خونم،اس کو وو ووله پقله فقانسه؟

۴-می دونید آقای شاکرین من امروز با این سن و سال(۲۰ سال)به این نتیجه رسیدم که کل زندگی عبارت است از عبور از خطوط قرمز،خیلی برای فهمیدنش زحمت کشیدم و جسارت داشتم.این رو با هم صداقتم به شما می گم،از شما تعجب می کنم و اینکه چرا شما دوست ندارید روشنفکر باشید.از شما بعید است.راستی نظر شما درباره محسن نامجو چیه؟بعد از گوگوش پدیده موسیقی ایران است.البته من از موسیقی سنتی هیچ نمی دانم.

۵-آقای شاکرین من با خدا ارتباط دارم،آیا شما ارتباط ندارین؟خیلی ارامش بخشه؟

-خیر،بنده اگر هنرمند باشم می توانم با بندگان صالح خدا در ارتباط باشم

میشه به گارسون بگید یک لیوان آب بیاره،من زمان دارو خوردنم داره می گذره،ممکنه امشب خوابم نبره...

...امتحان تافل،جی آر ای،ریکام،ریکامندیشن،ریکامم رو بنویسه گور پدرش،می خوام ازش ریکام بگیرم مجبورم،لعنت به این خراب شده،می خوام بزنم به چاک،من حیف دارم می شم،اپلای کردن،فاند،گرنت،حاضرم خایه هاش را بمالم تا بهم پذیرش بده،دد لاین،داره دیر میشه،لعنت به این مملکت،اینجا استعداد کشه،نامه می نویسم برای همه کپی-پیست می کنم،من دارم میرم،خدافظ،کون لق همتون،حال کنین با دانشگاه،خارج رفتن خیلی سخته از هر کسی بر نمیاد،خارج؟اصلا فکرش رو هم نکن کار تو نیست،من رفیقم خارجه،دختر عمم خارجه،منم دارم میرم،تمام پذیرش هام ا.کی شده،من خودم زیاد خارج نمی رم اما فامیلامون زیاد میرند و میاند...

...طرف خواهر و مادرم رو یکی کرد،مادرم ج..ست اگر دروغ بگم،فلان عمم اگه تا فردا پولت رو ندادم،دهنم رو گ... تا راستش رو گفت،قیمت بکارت ۴۰۰ تومن است،طرف مریم مقدس است،تا لب دریا آدم رو می بره و تشنه بر می گردونه،خیلی چفت و بستش محکمه،پیچ و مهره هاش خیلی شله،پردش رو زدم،اگر پردش رو بزنی تا ابد نوکر و مطیعته، دنبال زن سن بالا هستم،زن طلاقی بهشته،می خوام بدوزم پردم رو،فلانی از دماغ عمل کرده خوشش می یاد،سینه هام کوچیکند،سینه های بزرگ دوست داره،باسنم رو عمل کردم،طرف از صندل و لاک خوشش می یاد،قیمت کورتاژ چنده؟،دوست دخترم به نظرم با یکی دیگه هم هست،از کجا معلوم بچه مال تو باشه؟،به هم سکس چت می کردیم،...

... و این نقاشی ادامه دارد...."

از خواندن عبارات بالا چه احساسی به شما دست می دهد؟عبارات بالا محصول یک مطالعه بود،دفتر یادداشتی تهیه کردم و عبارات و جملاتی را بیش از ۵ بار به گوشم می خورد یادداشت می کردم.اگر بگویم پاره ای از این افاضات رو روزی پنج بار شندیم و اگر بیشتر هم می خواستم می توانستم بشنوم،حرفی به گزاف نگفته ام.

به نظرم جامعه ای که گفتمان غالب آن بدین سمت پیش رود،خطری بزرگ را در پیش رو دارد.جامعه ای که هر یک از افراد آن فقط به دنبال منافع خود هستند(زود گذر و یا دیر گذر)و حاضرند برای رسیدن به منافع خود از هر خط و خط کشی عبور کنند.جامعه ای که بر اساس برچسب ها و مرز بندی ها و اظهار نظرهای زودگذر و شتاب زده،افراد آن می توانند با هم در ارتباط باشند.انسان کالایی است که میبایست ابتدا بر روی آن یک مارک بخورد و سپس بر اساس ارزش و اعتبار این مارک مورد ارزیابی و ارزشگذاری قرار گیرد.از سویی دیگر افراد این جامعه؛نیز برای اثبات خود و ارزش یافتن به دنبال جایگاهی برای خود هستند و باز هم یک مارک نیاز دارند،مادامی که مارکی نداشته باشند نمی توانند هویتی داشته باشند و نمی توانند با اعتماد به نفس وارد جامعه شوند.اعتماد به نفس افراد این جامعه در گروه خرد کردن اعتماد به نفس دیگران است،اگر از روی عقاید و شخصیت یک فرد دیگر عبور نکنی،نخواهی توانست برای خودت کسی باشی.از سوی دیگر ساده ترین نیازهای سرکوب شده دیگران جنان پر رنگ و های-لایت شده اند،که در واقع امر فرمان و جهت حرکت انسان را در دست گرفته اند،حتی در تخیل او وارد شده اند و کلام او را نیز تسخیر کرده اند.

ادامه دارد

توجه:

این تابلو که حاصل ۶ ماه گوش دادن به حرف های آشنایان و نا آشنایان در دانشگاه،تاکسی،مترو،پارک،کافه،صدای صحبت کردن دیگران با تلفن همراه در خیابان ... و ما حصل یاداشتی بود که بخشی از آن ادبیات را عینا و بدون کم و کاست نقل کردم

زمانی که شرح محاکمه رابرت اپنهایمر،را در دادگاه فدرال ایالت متحده در زمان سناتور مک کارتی می خواندم یک نکته جالب نظرم را به خود مشغول کرد که تقریبا پس از ۱۰ سال معنای آن را درک کردم.موضوع در ارتباط با شهادت یک فیزیکدان متخصص رادار بود که در شرح شهادت خود،در زیر سوگند،بدترین تهمت ها را نثار اپنهایمر کرد.زمانی که برای دفاع نوبت به اپنهایمر رسید،او گفت که حرفی برای گفتن ندارد و وکیلش را نیز از پاسخ دادن به اتهامات منع کرد.چون می دانستم سالها بعد اپنهایمر از تمام آن اتهامات برکنار شد و حتی در زمان جانسون،ازو اعاده حیثیت به عمل آمد،همیشه از خود می پرسیدم که دلیل سکوت اپنهایمر در مقابل اتهامات آن مهندس نیروی هوایی چه بود؟

امروز پس از ۱۰ سال دلیل آن سکوت را با تمام وجود درک می کنم.

گاه انسان در شرایطی با انسانهایی به تمام معنا احمق و بعضا خود شیفته طرف است.افرادی که به طور قطع می توان گفت که هر آنچه می بایست بدانند و یا احتمالا فرصت آموختن آن امورات برایشان فراهم بوده است را یا نیاموخته اند و یا فرصت آموختن آن امورات را از دست داده اند و در نهایت ورودی ذهن آنها بسته شده است و توان روبرو شدن با هر چیز جدیدی را از دست داده اند،لذا هر گونه تلاش برای فهماندن یک امر به آنها و یا حتی تلاش برای اینکه به آنها نشان دهی در گفتارشان تضاد منطقی وجود دارد،لزوما و از روی جبر تاریخی،محکوم به شکست است.لذا بهترین شیوه برای برخورد با این افراد آن است که سکوت را به صورتشان پرت کنی،و با خونسردی به آنها یاد آوری کنی که شأن و جایگاهشان چیست.

در این سن و سال تازه فهمیدم تا به چه اندازه بحث با مردمانی که در کالبد یک تجربه مشترک فکری با من نیستند،عبث،بیهوده و خسته کننده است.پس از چنین بحث هایی دچار کرختی و چیزی شبیه به نا امیدی شدید میشوی.آن چیز که بدیهی است آن است که به هیچ وجه نمی توانی طرز فکر و فضای فکری یک فرد را تغییر دهی.پس بهتر است پس از رد و بدل شدن چند جمله،و دیدن طرز واکنش طرف مقابل که همه اینها کمتر از ۵ دقیقه به طول می انجامد،به سرعت رابطه را به صورت کاملا یک جانبه قطع کنی.

زیرا هر چه زمان بیشتری از رابطه با این افراد بگذرد،معاشرت با آنها کسالت بار تر،عذاب آورتر و در یک کلام دهشتناک تر می شود.چیزی که از همه بدتر است آن است که این افراد معمولا حافظه ضعیفی دارند و گفتار و کردار و نوشتار آنها به زودی از یادشان می رود.در حالی که گفتار و نوشتار و کردار تو را هموراه در حافظه دارند.

یاد صحنه محاکمه دکتر مصدق در دادگاه نظامی افتادم که سرتیپ آزموده(جوانکی ۴۰ ساله) به مصدق (به پیر مردنی ۷۵ ساله)گفت:

-زیاد روضه می خوانید

دکتر مصدق گفت:

-ما در دیوان لاهه و شورای امنیت هم زیاد از این روضه ها خواندیم

و سپس سرش را روی میز گذاشت و تا پایان دادگاه خوابید.

هیچ چیز دردناک تر از معاشرت با این افراد نیست.متاسفانه هر چه بیشتر به اطراف نگاه می کنی بیشتر و بیشتر از این آدم ها در بین مردم می بینی.

دردناک است

 

همواره هنر و علم به منزله دو رویکرد متفاوت به یک واقعیت مرا در خود غرق می ساختند.هنر و علم هر دو به جهان می پردازند اما سیر حرکت و دینامیک محتوایی آن دو از اساس با هم متفاوت است.

هدف علم واضح کردن جهان و پیراستن آن در قالب فکت هاست.ارزش یک گزاره علمی در جهانشمولی است.در داشتن یک تفسیر واحد است.در علم اگر توصیف یک سیستم دارای بدیل باشد و یا توصیف سیستم توسط یک تفسیر واحد امکان پذیر نباشد،درک ما از آن سیستم ناقص است.این در واقع همان ترفندی است که منتقدانی مانند آینشتاین و بوهم در انتقادهای خود هموراه لحاظ کرده اند.

اما

هدف هنر تار کردن واقعیت هایی است که می باید در قالب تفاسیر مختلف ادراک شوند،تفاسیری که هر کدام بخشی از واقعیت را در حالی در بر می گیرد که شاید کمترین میزان اشتراک را با هم داشته باشند.استعاری کردن واقعیت ها،در زدودن تفاسیر واحد و در ساختن یک دینامیک نازمانمند است.این دقیقا همان روشی است که هنرمندان پیشرو و جریان ساز در شیوه کاری خود ارائه کرده اند.

آندره ی تارکوفسکی* در جایی می گوید:

"...بعضی ها می گویند هنر برای این ایجاد شد که درک ما را از جهان افزایش دهد.اما ما هر چه بیشتر می دانیم،کمتر می دانیم.هر چه به عمق فرو می رویم،بیشتر گیج می شویم.هنر برای آن ساخته شد که جهان ناقص است.هنر به ما قدرت تحمل جهان را می دهد..."

آینشتاین در جایی می گوید:

-بسیاری کسان از روی احساس سرور انگیزی برتر نیروی فکری به علم روی می آورند،علم برای آنها ورزشی است که به آن به چشم تجربه ای زنده و ارضاء کننده جاه طلبی های خود می نگرند.بسیاری دیگر صرفا به خاطر مقاصد سودگرایانه به سراغ علم می آیند.

اما دسته سومی هم هستند.کسانی که از زندگی روزمره به علم و یا هنر پناه برده اند.آنها از خشونت و یا زمختی دردآور و کسالت نومیدانه این زندگی به ستوه آمده اند و اشتیاق دارند که از زندگی شخصی به جهان ادراک و اندیشه عینی بگریزند.**

و آینشتاین در جایی دیگر اضافه می کند:

"...این اشتیاق را می توان با اشتیاق مقاومت ناپذیر شهر نشینان به گریز از محیط پر سر و صدا و شلوغ خود به آرامش کوهستانهای بلند تشبیه کرد،آنجا که چشم از درون هوای پاک و آرام آزادانه مینگرد و با آسودگی منحنیهای آرامش بخشی را که گویی بر ابد ترسیم شده اند دنبال می کند..."***

به راستی هنر و علم اگر چه که اصول متفاوتی دارند و دغدغه های کاملا از هم مستقلی را دنبال می کنند،اما زندگی در جهانی که علم و هنر معنا ندارند بسیار دردناک و کسالت آور است.هنر و علم نوعی پاشویه هستند برای آنانی که تب بیگانگی در این جهان آنها را در خود گرفته است و تنها بدین وسیله می توانند بر تب دهشتناک این بیگانگی فائق آیند.

 

*مصاحبه با تارکوفسکی در جنگل،به مناسبت فیلم آندره ای روبلف

**آیشنتاین به مناسبت جشن تولد ۶۰ سالگی ماکس پلانک(Ideas and opinions.PP.224-5)

***Ibid,PP227

 

 

تنهایی بر ۲ نوع است.تنهایی هایی که از جنس جمعیت است و تنهایی هایی که از جنس جمعیت نیست.

زمانی که تنهایی ابدی در انسان کمرنگ تر می شود،تنهایی از جنس جمعیت در انسان ریشه می گیرد و هر زمان که تنهایی از جنس ابدی در انسان ریشه دار تر می شود،تنهایی از جنس جمعیت در انسان فرو کش می کند.

انسان محکوم به تنهایی است.آنقدر تنهایی می کشد تا ترس از مرگ در او گم شود.

 

عجب نوروز غمگینی بود امسال،امیدم به بهار را از دست داده ام.

چقدر،درک همزمان عقلی و احساسی دنیا و ساده ترین رویدادهایش دردناک است

باز هم یک خاطره که برای سوزاندن به تاریخ سپرده شد.

برای ب.ج

امروز فیلم "فتنه" را دیدم و به شدت متأثر شدم.راستش هر چقدر خواستم از توجیهات کلاسیک که توهین به باورها و اندیشه های انسانها،توهین به آنچه گفته می شود مقدس است،و دهها دلیل دیگر چشم پوشی کنم و ریشه اصلی این غم و اندوه را در یابم،بیشتر و بیشتر اندوهگین شدم و شاید تا مدتها اندوهگین تر شوم.

می دانم در ۱۱ سپتامبر افراد بیگناه بسیاری کشته شدند،می دانم خانواده های غیر مسلمان زیادی در سراسر دنیا اندوهگین از دست دادن بسیاری از عزیزان خود هستند و عمیقا از درد و رنج آنها،به عنوان یک مسلمان،خجل و اندوهگین هستم،و می دانم این فیلم به احتمال زیاد حوادث شوم و دردناک بسیار دیگری را رقم خواهد زد که همین امر میزان درد و افسوس مرا دو چندان خواهد ساخت.و می دانم با درد و افسوس بسیار عاملان این فجایع،افرادی منسوب به اسلام هستند.می دانم مردمان دنیا از دیدن خشونت عریان خسته هستند،از دیدن خون و جنازه و بدن های تکه تکه شده خسته شده اند،میدانم مردمان دنیایی که در کمتر از ۵۰ سال،دو جنگ ویرانگر را تجربه کرده اند،مردمانی که وجدان آنها از داخاو و آوشوئیتس خسته است و دیگر دیدن صحنه جسد های آویزان بر چوبه دار آنان را به مرض جنون می رساند،می دانم دیدن بدنهای تا نیمه در زمین دفن شده که مغز آنان متلاشی شده است،انسانها را به حدی از عذاب وجدان و نا امیدی می رساند که حتی بی رگ ترین و خونسرد ترین انسانها را از درون ویران می سازد،میدانم که سر های خونین قمه زده شده،چیزی جز درد و اشمئزاز را در دیگران بیدار نمی کند و خیلی چیزها می دانم که بیانشان مو را بر تنم راست می سازد...

درد می کشم و این جملات را با رنج بسیار می نویسم،دیدن صحنه،نعوذ بالله،پاره کردن قرآن مرا به شدت بیمار ساخته است.نه از آن بابت که یک مسلمان دو آتشه هستم،که هیچ گاه بر منی که در اصول اساسی توحید و معاد بارها و بارها فکر کرده ام و پس از هر مرتبه فکر بیشتر گیج و علیل شده ام،و احساس می کنم تا قبل از مرگ و "روشنی" هیچ انسانی جز،رسول اکرم به معراج رفته،مسلمان دو آتشه که هیچ،مسلمان نیست،باز هم از دیدن این صحنه ناراحت می شود.صحنه ای که اگر بر تورات و انجیل هم می رفت،باز هم دردناک و رنج آور بود. 

زمانی یکی از بزرگان تشیع،حضرت صادق(ع) پیشگویی شومی کرده بود مبنی بر آنکه تا زمان ظهور خضرتش،چیزی از اسلام باقی نخواهد ماند،و در جایی صادق(ع) گفته بود دانشمند نماها کمر مرا شکستند،این امر بیشتر و بیشتر مرا درونگرا و اندوهگین می سازد.

به راستی ما چه تنها شده ایم،رسولی نداریم و دانشمندی هم به روایت صادقش،نداریم که دل ما را شاد سازد،به راستی چقدر آرزوی بوی رسول،و نوری از محضر ابدیت مرا درونگراتر و نا امید تر می سازد.

بار الاها!

تو به نیکی می دانی محمد کیست.می دانی اسلام چیست.محمد همان انسانی است در آن غار در مکاشفه کامل که به ادراک حضرتت رسید،محمد همان است که وجدان و عذاب وجدان را به ما آموزاند.محمد همان است که زیبا است و آرامش بخش،محمد آن است که بر بستر بیماری فردی می رود که،نعوذ بالله،بر او زباله می ریخت،محمد آن است که بوی تواضع و گریه می دهد،نه بوی خشونت و کشور گشایی.

تو به نیکی می دانی که علی کیست،علی آن است که با "خطبه همام" به ما اثبات کرد موجودی به اسم مسلمان وجود خارجی ندارد،هیچ احدی حق ندارد ادعای تقوی و معصومیت کند،علی در این خطبه بر ما هویدا ساخت رنج دوری از اسلام انسان را از درون می خورد و بر ما آشکار ساخت چقدر اگر حقیقت را بدانیم پوچ،احمق و بدبخت و زیانکار شده ایم.

علی! بر ما چه آمده؟،خطبه ات را خواندیم اما واکنش ما واکنش همام نبود،ما با گستاخی کامل،خود را حق،خدا و عین اسلام پنداشتیم.به راستی چرا اینقدر خطبه ات نا امید کننده است؟چرا ما را اینگونه از خود نا امید ساختی؟چرا به ما نشان دادی که مسلمان نیستیم؟

بار الاها!

می دانی علی کیست.علی رنج عذاب وجدان را بر ما آموزاند.به ما یاد آوری کرد به دور از شرافت هستیم اگر به زنی یهودی ظلم شود و ما خونسرد باشیم.علی به ما آموزاند باید بسوزیم و نابود شویم،اگر حق الناس را نابود سازیم،علی به ما گفت اگر به مردمی ضرر زدیم،هیچ گاه و هیچ گاه در امنیت و آسایش نیستیم.گفت از توبه بگذریم اگر رنجی بر مردم روا ساختیم.

محمد فرستاده شده!علی!

می دانی بزرگترین افتخارم این است که از شما بزرگواران شنیدم "قناعت،بزرگترین ثروت است"،افتخاری که بر خود می بالم زمانی که به این جمله سراسر حکیمانه تان فکر می کنم.

علی!

دنیا را چه شده است؟اینان کیستند؟چرا به ما گوشزد نکردی جقدر در بین "مسلمانان"،تنها هستیم.چرا چاهی نیست تا سرمان را در آن کنیم و از عذاب وجدان فریاد زنیم؟آب شویم و دق کنیم.

بار الاها!محمد! به حق رسول بودنت و بر حسب شفاعتت

مرا از این دنیا ببر،دنیایی که نه تحمل دیدن مسلمانان را دارم و نه تحمل دیدن توهین به ارزش ها را،مرا از این رنج زیستن در این دو بد خلاص کن.دو بدی که اسلام را نشانه گرفته اند.مرا به جهانی ببر که سراسر فکر است و اندیشه،مرا بدانجا ببر که یک لحظه فکر،۷۰ سال عبادت است.

دردناک است.وای بر ما،با اسلام چه کردیم. 

پ.ن:این یک نوشته عاطفی است،نه یک نوشته سیاسی.این نوشته به بهانه فیلم "فتنه"،فیلمی اهانت آمیز که گویای چیزهایی دردناک است نوشته شده است

چقدر افسوس می خورم وقتی یاد این جمله فیزیکدان استیون واینبرگ در مصاحبه با جاناتان میلر می افتم که می گفت:"زمانی اهالی مسیحیت علم و دانش و بردباری و تساهل و تسامح را از مسلمانان می آموختند،اما اکنون چه؟"

یا زمانی که فیزیکدان ورنر هایزنبرگ در جایی در باب معماری اسلامی می گوید:"...ساختار زیبایی  شناختی مسجد،اینکه تمامی نقاط گنبد در یک نقطه به هم می رسند،نشانی از یک تفکر عمیق فکری است..."

آیا مسلمانان،همه چیز را نابود نساختند،یک دنیا زیبایی و تفکر (اسلام)را نابود نساختند؟

در این سرزمین،مردم معمولا در باب مسائلی غر می زنند و شکوه می کنند که خود مصداق بارز و کلاسیک آن موضوعات هستند.

همه از بی نظمی،بی برنامگی،عدم بردباری،خود مرکز بینی،ظلم،بی عدالتی و نابرابری،بی انصافی،عدم وجود صداقت،نبودن ادب اجتماعی،سرد بودن روابط انسانی،عدم وجود انسانیت،دروغ،تملق ،مداحی،... دادشان به آسمان رفته و قصد فرار از این سرزمین را  دارند.اما شاید اصلا متوجه این موضوع ساده نیستند که "کل در بعضی سیستم ها قابل تقلیل به جزء است".

گویی بهای "آئینه" در این سرزمین بسیار بالا رفته است و انسان ها کمتر این فرصت را می یابند که به خود نگاه کنند.

اخیرا چند فرد را دیدم که به شدت پیگیر رفتن و به قول خودشان رهایی از این "خراب شده" هستند،هنگامی که متوجه این تب و تاب می شوم و در می یابم رفتن برای آنها چیزی ورای،درس و مشق و یا کار است(زیرا با اندک نگاهی آشکار است که وضعیت درس و مشق و نوانایی علمی و آگاهی آنان چنگی به دل نمی زند.نه قدرت تولید دارند و نه ادعای آن و نه می توانند چیزی تولید کنند،جز همان چند کتاب و جزوه درسی زبان فارسی دانشگاهی تا کنون چیزی نخوانده اند یعنی اصلا حوصله این کارها را هم ندارند و جالب اینجاست که هر چه بیشتر از مرحله پرت هستند بیشتر احساس تباه شدگی در این مملکت را دارند،توگویی فقط شادروانان سعیدی سیرجانی و امیر حسین آریانپور و غلامحسین صدیقی خر بودند و ماندند.)از آنها علت را جویا می شوم.لب به شکوه می گشایند و براهین و صغری و کبری....شگفتا که هر چه بیشتر می شناسمشان بیشتر در می یابم که خود مشمول و مصداق بارز،ادله ای هستند که برای فرار از این "خراب شده" ذکر می کنند.

فکر می کنم انسان تا زمانی که خطوط قرمز اخلاقی(پرستیژ) نداشته باشد و به تبع آن "نه گفتن" را نیاموزد،چه در این "خراب شده" باشد و چه در هر "جهنم دره دیگری" همین است که هست.

گاهی تا به این مرز وسوسه می شوم که بگویم،نروید،اینجا برای شما بهترین نقطه دنیاست.در هیچ کجای دنیا اینگونه آدمها نمی توانند اینقدر راحت و بی دغدغه زندگی کنند.البته دغدغه که همیشه هست،جفت کردن رنگ شلوار با کفش،رنگ کت با رنگ ماشین،قد دختر با پسر،مدل عینک...

انسان برای خود می تواند نسخه بپیچد،نسخه ای که فراخور حالم باشد این است که تا زمانی که آدم نشوم و از چهره ام موج نزند،از اینجا نخواهم رفت.روزی از اینجا خواهم رفت که دچار بیماری دق شوم و عذاب وجدان زندگی کردن در این جامعه رو به انحطاط مرا از پای در آورد،فکر می کنم آن روزی است که بهترین زمان برای رفتن است،یا از ایران برای مداوا،یا از این جهان برای استراحت

هندوها نسخه خاصی از تناسخ را در اصول موضوعه خود دارند،آنها معتقدند هر چه بیشتر در این دنیا عذاب بکشی،زودتر چرخه کارمیک تو متوقف می شود و زودتر می توانی به نیروانا برسی.

فکر می کنم بهترین نقطه گیتی برای این منظور ایران است.در ایران همه و همه به آسانی آزارت می دهند.اصولا همه کارها،رفتارها،نظرها و حرف های دیگران آزار است.تا زمانی که انسان نکشد و نداند و نتواند از این زنجیره باطل خود را خلاص کند،رفتن و نرفتن برایش بی معنا است.

چیزی که همواره مرا مسحور و شیفته می کند اعتماد به نفس و عزت نفس فیزیکدانان شوروی و فیزیکدانان ژاپنی بعد از انفجار اتمی است.توموناگا و لاندائو نمونه بارز صدها انسانی هستند که رنج کشیدند اما خود باقی ماندند.آنها نشان دادند همواره راهی وجود دارد که در مقابل وسوسه پول انسان بر خود فائق آید و آن همانا لذت از زیبایی علم است.بودن در متن علم و حل شدن در آن.علم یک میراث جهانی و به قول آینشتاین یزرگترین پیک نیکی است که می توان همواره در آن در آرامش زیست.اگر این گفته در زندگی شخصی ام در عمل پیاده شود،و وارد جهان غیر شخضی شوم،آن روزی است که می توانم ادعا کنم یک دانشمند هستم.

 در عین اینکه خیلی از افراد درخشان و متوسط به بالا باید بروند،باید بیاموزند و باید بهترین باشند تا روزی که "ملت" در ذهن تک تک ایرانیان معنای واقعی پیدا کرد،آنان بازوهای فرهنگی برای اتصال باشند.آنچه که در این نوشته آمد نظرم در باب افراد متوسط و متوسط به پائین بود که روز به روز متأسفانه تعدادشان در حال افزایش است.

ایران،سرزمین افرادی است که هر یک در دست فنجانی دارند و دوست دارند در آن فنجان طوفانی به راه اندازند.از هر کدام از افراد که بپرسی آیا می دانند که فنجانی در دست دارند و می دانند که این خود هستند که با انگشت سبابه خویش آب را هم می زنند؟

نگاهی عاقل اندر سفیه می کنند.سپس نگاهی به فنجان در دستشان می کنند  و می گویند:

"...به کشتی نگاه کن،به فانوس دریای نگاه کن،به امواج نگاه کن،به ساحل غرق در طوفان نگاه کن،این من هستم که مالک و صاحب این بر و بحر هستم."

از ایران که آنور تر می روی همین افراد را می بینی که در فنجان خود مشغول شنا کردن هستند.و برای جلوگیری از غرق شدن،از لاستیک شنا استفاده می کنند.

دردناک است

اخیرا وقتی به گفتار،کردار و نوشتار دست اندرکاران سینما در این سرزمین نگاه می کنم،سراسر احساس پوچی،سطحی نگری،بی مایگی مرا در خود می گیرد.احساسی که با پر مدعا بودن،خود شیفتگی و ادعا به  همه فن حریف بودن این طبقه مرا به مرز اشمئزاز می رساند.

(در ایران تمام دست اندرکاران سینما،عکس می گیرند،شعر می گویند،دیوان شعر تصحیح می کنند،ترجمه می کنند،در مورد جهان های موازی و یونگ می نویسند،فلسفه می خوانند،نقاشی می کشند،و...)

مردمانی که از یک سو مدعی شناخت کامل جهان اندیشه ها هستند،از سوی دیگر مدعی عبور از مرزهای کلاسیک هستند.اما هنگامی که به کارهای آنان نگاه می کنی،فکر می کنی هنوز هم فضا همان فضای "فیلم فارسی"است که به دلیل وجود نوعی خود سانسوری از القای آن فضا نیز ناتوان هستند.هر چند که اگر این خود سانسوری نبود،بعید می دانم باز هم اتفاق خاصی روی می داد.(فیلم اخیر مخملباف)

سینمای ایران هنوز اندر خم عشق،ازدواج،دعوای کلاسیک زن ها و شوهر ها،... است.هنوز سینماگران به دنبال گیشه هستند و برای این منظور به هر خفتی تن می دهند.استفاده از ستاره های کم مایه،شادی های زودگذر،چند صحنه رقص و آواز،نگاه سطحی به غرب و یک کپی برداری ناقص از غرب و مناسبات آن،موسیقی های مردم پسند و ... هنوز تنها شگرد تکراری و قدیمی آنان برای جلب مخاطبان است.

در واقع پارادوکسی که سینمای ایران را در بر گرفته این امر است که سینما گران دوست دارند ادعا کنند برای مخاطب خاص فیلم می سازند،در حالی که برای جلب نظر این مخاطب(جدا از محتوای سطحی و بی اندیشگی آثارشان)،مایل به استفاده از کلیشه هایی هستند که دیگر برای عوام هم دلچسب نیست.گویی فکر می کنند با استفاده از چند چهره زیبا توأمان با آرایش های آنچنانی،چند فحش و یا تکه نثار شرایط موجود کردن و یا غر زدن از وضع موجود،همگان در مقابل آنها تسلیم می شوند.این در حالی است که در غرب برای فردی که ادعا می کند مخاطب خاص دارد،گاه عدم توجه به آثارشان یکی از بزرگترین دستاوردهای هنری محسوب می شود.یک کارگردان واقعی حاضر است ورشکتست شود،اما تن به هر خفتی ندهد.اما اینجا هدف یک دست اندرکار سینما این است که یک فیلم مورد توجه همگان قرار گیرد.

از نظر من سینمای ایران یک توهین واضح و بی پرده به شعور مخاطب خاص که هیچ،حتی مخاطب عام است.پس از فیلم "سنتوری"،که ایراد های محتوایی بسیاری به آن وارد است،دیگر با خود عهد کردم هیچ فیلم جدی،از یک کارگردان مطرح،با ادعای مخاطب خاص بودن،نبینم.

متاسفانه هنر در ایران دچار فقدانی عظیم،به نام پرستیژ است.

خیلی دوست دارم یک بار از سازنده فیلم سنتوری پرسیده شود،دلیل اعتیاد جیم موریسون،جان لنون،چیمی هندریکس،جورج هریسون،اریک کلپتون،آلوین لی،سید برت،... و خلاصه همان هایی که عکسشان به دیوار منزل "سنتوری" آویزان شده بود چه بوده؟آیا دلیل آنها هم عدم داشتن مجوز،عدم برقراری کنسرت،عدم در آمد کافی،عدم استقبال از مسئولین اداره ارشاد ایالت متحده و انگلستان بوده است؟و آیا تا کنون موجودی با شمایل "سنتوری" در صحنه موسیقی ایران بوده است؟مسأله اعتیاد یک یار غار و رفیق گرمابه و گلستان در موسیقی ایران بوده است،شاهد مثال مرده هم مرحوم حبیب سماعی است،اما این موجود با "علی سنتوری" از زمین تا آسمان فرق دارد.دلایل اعتیاد و شرایط موجود در موسیقی ایران مسأله ای جدا گانه است،که خارج از این بحث است،زیرا مایل نیستم در اثر بحث ابرویی ار فردی برده شود.

این عدم شخصیت پردازی در این فیلم(به غیر از شاخصه هایی دیگری که در بالا به آن اشاره شد) جاکی از آن است که سازنده این فیلم نه موسیقی و فضای آن در ایران را می شناسد و نه موسیقی و قضای حاکم بر آن را در غرب می شناسد.