ابدیّت

۲-صادق بودن با خود در زندگی

درموسیقی این سرزمین در میان گذشتگان دو نام بیشتر خود نمایی می کند.عارف قزوینی وعلینقی وزیری.اینان عصیان کردند و از تمامی برکات یک انسان عاصی فیض بردند.انزوا،کنار گذاشته شدن و فراموشی.هنگامی که به تنهایی و رنج عارف نیک فکر می کنی،رنج بسیار می بری.جوانی رعنا و برازنده،در هیأت یک هنرمند دردآشنای زمان در این آسمان طلوع می کند.در اوان جوانی به عضویت انجمنی به نام اخوّت،گرد درویش صفا علی ظهیرالدوله،در می آید.به عنوان فردی که درد آشنای زمان است بر علیه طبقه خود عصیان می کند و گراند هتل تهران را محلی برای اعلام پیام هنر متعهّد خود قرار می دهد.پیوسته زبان براّی خود را وسیله ای برای انتقاد از شاه، دربار و طبقه به اصطلاح مرفّه قرار می دهد و در این میان هنر وی وسیله می شود برای اعلام پیام مشروطیّت.قبل از هر برنامه لب به سخن می گشاید و به همه تذکّر می دهد.از عشق هایش می گوید.عشقهایی که در راه هدفی که آگاهانه برگزیده بود،قربانی شدند.از مردم می گوید و سعی دارد هنرش،که هنری مردمی و در عین حال به معنای دقیق کلمه اصیل است،مرهمی باشد بر دردهای مردم.هنرش را به صاحبان قدرت ارزانی نمی دارد و هنر را یک رسانه قرار می دهد.رسانه ای که آینه تمام نمای روزگار است....و این چنین روزگار بر او می گذرد تا کنار گذارده می شود و در نهایت در انزوای کامل در همدان از روزگار محو می شود.

این تجربه دردناک به شدّت بر این سه تن تأثیر گذارد و باعث گردید در جایی دگر به دنبال دغدغه های خود بپردازند.هر یک دست به ساخت یک جهان بینی زدند.پوپر در کتاب معروف جامعه باز و دشمنان آن،افلاطون و مارکس در ضمن احترام کامل عامل اسارت بشر معرفی می کند.و پدیده نازیسم و فاشیسم را ادامه راه افلاطون و مارکس می داند.سارتر و فوکو خود بلند گوها را به دست می گیرند و به مبارزه غیر حزبی با اسارت و بردگی می پردازند.درست زمانی که در 1968 مبارزات به اوج میرسد در فرانسه اینان با جسارت کامل وارد عرصه می شوند و به دفاعی منطقی و غیر حسی از آزادی می پردازند و کشور و جنبش را از خطر یک حکومت کمونیستی نجات می دهند.و سر انجام این مبارزات راه را در رسیدن به ایده آل دموکراسی هموار می کند.شارل دوگول که زمانی قهرمانی ملی بود،در زمان ویشی که روح و اراده فرانسویان به شدّت آسیب دیده بود او با رشادت به دفاع از کشور پرداخته بود،اکنون می بایست برای رسیدن به یک فرانسه آزاد کنار گذارده شود.و او کنار می رود اما کشور یک حکومت خطرناک کمونیستی را تجربه نمی کند.و این مهم ناشی از صداقت و بیداری وجدان روشنفکرهای جامعه است.

اکنون که پس از پانزده سال به مرور موج نوی سینمای فرانسه و ژانر سیاه، می پردازم اگرچه سایه آن خاطرات دوباره هویدا می شود،امّا در مقابل قرائتی جدید در ذهنم نقش می بندد. شاهکار چهارصد ضربه اثر فرانسوا تروفو هنوز با آن هیأت سیاه و سفید و سکوت های آزار دهنده اش،در خاموشی ژرفی غرقم می سازد.شاید چون بعد از 10 سال فاصله از دبستان و دبیرستان و محیط خشک و وحشتناک آن این فیلم گوشه ای از آن خاطرات دهشتناک را برایم دوباره به تصویر می کشد.امّا زمانی که به چهره انسان مرسوم تروفو نگاه می کنم نمی توانم برای ثانیه ای این انسان را درک کنم.تلقّی من از انسان فرسنگها با این ،آنتوان دوآنل،فاصله دارد.مناسبات نادرست اینگونه ساده و سطحی یک انسان را قربانی نمی کند.هنگامی که دوباره آخرین متروی تروفو را باز بینی می کنم،در می یابم این آوانگاردیسم،در ژرف ترین لایه های خود پیام آور پوچی است.یک پوچی دست ساز و غیر اصیل.

این مهم درآثار بزرگ ژان لوک گدار بیشتر مشهود است.سرباز کوچک یک قربانی نا آگاه است.که حتّی ثانیه ای نمی داند در پس چیست.عشقش در کلافی سر در گم به جای نخستین باز می گردد.و این داستان در گروه بیرونی دوباره تکرار می شود.تحقیر،روایتگر انسانهایی گیج است که نمی دانند در پس چه هستند.این گیجی مصنوعی است.زیرا در جهان بیرونی انسانها یی که اغلب در سلسله علّتها متوقّف می شوند،در حین کار و فعالیّت از هدف میپرسند،نه هنگامی که یک سیگار نیمه خاموش گوشه لب دارند و کلاهی کج به سر دارند و با کراواتی نیمه باز و اسلحه ای در دست با تردید به قتل یک انسان می پردازند.با این وجود دیالوگ ها عمیقا فلسفی هستند.گدار در سرباز کوچک،می گوید:همه انسانها ایده آلی دارند،تنها خداست که ایده آلی ندارد.آیا خداوند درگیر پوچی است؟که سوالی بسیار پخته و ناب است.آثار سیاه نیز بدین گونه هستند.ژان پیر ملویل در سامورایی،از قاتلی حکایت می کند که تنهاست و تنهایی به همان میزان او را از پا در می آورد که دشمنانش یا پلیس اینگونه میکنند....

برای یاد و خاطره ایو مونتان